मुंबई : भारतीय रुपयाने शुक्रवारी, 25 सप्टेंबर रोजी अमेरिकी डॉलरच्या तुलनेत 15 पैशांची सुधारणा नोंदवत ₹95.81 प्रति डॉलरवर बाजाराचा दिवस संपवला. मागील सत्रात रुपया ₹95.96 वर बंद झाला होता. बाजारातील कमी व्यवहाराच्या पार्श्वभूमीवर सार्वजनिक क्षेत्रातील मोठ्या बँकांकडून डॉलरची विक्री झाल्याने रुपयाला आधार मिळाल्याचे बाजारातील सूत्रांनी सांगितले.
RBIच्या हस्तक्षेपामुळे रुपयाला आधार
Economic Timesने Reutersच्या वृत्ताचा हवाला देत दिलेल्या माहितीनुसार, RBIने चलन बाजारात हस्तक्षेप केल्याचे बाजारातील सहभागींचे म्हणणे आहे. RBIने दिवसाच्या सुरुवातीलाच बाजारात सक्रिय भूमिका घेतल्याने रुपया ₹95.90 प्रति डॉलरवर मजबूत उघडला. नंतर RBIने डॉलर-रुपया sell-buy swapच्या माध्यमातून आंतरबँक व्यवस्थेतील रुपयाची तरलता शोषून घेतल्याचे दोन सूत्रांनी सांगितले.
मात्र, RBIच्या थेट हस्तक्षेपाबाबत उपलब्ध वृत्तामध्ये “market participants said” असा उल्लेख आहे. त्यामुळे हे अधिकृत RBI निवेदन म्हणून नव्हे, तर बाजारातील सहभागींच्या माहितीनुसार मांडणे पत्रकारितेच्या दृष्टीने योग्य ठरेल.
शेगावच्या श्री गजानन महाराज संस्थानकडून दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांसाठी १ कोटी ११ लाखांची मदत
कच्च्या तेलाच्या दराचा रुपयावर दबाव
रुपया मजबूत झाला असला तरी त्याच्यावर दबाव कायम आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाचा दर सुमारे 105 डॉलर प्रति बॅरल असल्याने भारताच्या आयात खर्चावर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. भारत मोठ्या प्रमाणावर कच्चे तेल आयात करत असल्याने डॉलरची मागणी वाढल्यास रुपयावर दबाव येऊ शकतो.
याशिवाय आयातदारांकडून महिनाअखेरीच्या देयकांसाठी डॉलरची मागणी वाढल्याचेही वृत्त आहे. संभाव्य बँक संपाच्या पार्श्वभूमीवर काही आयातदारांनी डॉलरची खरेदी आधीच केल्याचे बाजारातील सूत्रांनी सांगितले.
10 वर्षांच्या सरकारी रोख्यांच्या उत्पन्नात वाढ
चलन बाजारातील घडामोडींबरोबरच भारताच्या 10 वर्षांच्या सरकारी रोख्यांचा yield 7.14 टक्क्यांपर्यंत पोहोचला, जो सुमारे चार महिन्यांतील उच्च पातळी होती. दिवसाच्या अखेरीस तो किंचित कमी झाला.
जागतिक स्तरावरही सरकारी रोख्यांच्या उत्पन्नात वाढ झाल्याचे Economic Timesने नमूद केले आहे. अमेरिकेतील 10 वर्षांच्या Treasury yieldमध्येही वाढ झाली आहे. त्यामुळे जागतिक व्याजदर, डॉलरची ताकद, कच्चे तेल आणि भारतातील चलन बाजार यांचा परस्पर संबंध सध्या महत्त्वाचा ठरत आहे.
रुपया मजबूत झाल्याचा सामान्य ग्राहकाला काय फायदा?
रुपया मजबूत झाल्याने डॉलरमध्ये किंमत असलेल्या काही आयातींचा खर्च कमी होण्यास मदत होऊ शकते. यामध्ये कच्चे तेल, काही औद्योगिक कच्चा माल, इलेक्ट्रॉनिक घटक आणि इतर आयात वस्तूंचा समावेश होतो.
मात्र, रुपया एका दिवसात 15 पैशांनी मजबूत झाला म्हणून पेट्रोल-डिझेल किंवा इतर वस्तूंच्या किरकोळ किमती लगेच कमी होतील, असे म्हणता येत नाही. इंधनाच्या किमतींवर आंतरराष्ट्रीय कच्च्या तेलाचे दर, कर, वाहतूक खर्च, तेल कंपन्यांचे दरनिर्धारण आणि रुपयाचा विनिमय दर अशा अनेक घटकांचा परिणाम होतो.
पुढे रुपयासमोर कोणती आव्हाने?
रुपयाची पुढील दिशा ठरवताना कच्च्या तेलाचे दर, अमेरिकी डॉलरची जागतिक ताकद, विदेशी भांडवली प्रवाह, आयातदारांची डॉलर मागणी, RBIची बाजारातील भूमिका आणि जागतिक व्याजदर हे प्रमुख घटक ठरणार आहेत.
Economic Timesच्या वृत्तानुसार रुपयावर बाह्य वित्तीय गरजा, बदलते भांडवली प्रवाह आणि जागतिक भांडवलाचा वाढलेला खर्च यांचा दबाव असल्याचे Bajaj Asset Managementच्या तज्ज्ञाने नमूद केले आहे.
महाराष्ट्रातील वाचकांसाठी याचा अर्थ
रुपया-डॉलरचा दर केवळ शेअर बाजार किंवा मोठ्या कंपन्यांपुरता मर्यादित विषय नाही. भारताच्या आयातीवर त्याचा परिणाम होत असल्याने इंधन, आयातीत कच्चा माल, इलेक्ट्रॉनिक्स, काही औद्योगिक वस्तू आणि परदेशातील शिक्षण-प्रवासाचा खर्च यावर अप्रत्यक्ष परिणाम होऊ शकतो.
बुलढाणा जिल्ह्यातील व्यापारी, उद्योग आणि आयात-आधारित व्यवसायांसाठी डॉलरचा दर विशेष महत्त्वाचा आहे. त्यामुळे स्थानिक पातळीवर डॉलरच्या दराचा व्यवसायांवर होणारा परिणाम हा स्वतंत्रपणे तपासता येऊ शकतो.
