NEET परीक्षा म्हणजे काय? भारतात कधी सुरू झाली? जाणून घ्या संपूर्ण इतिहास आणि महत्त्व

प्रतिनिधी | जनसमूह न्यूज

देशातील वैद्यकीय शिक्षणासाठी सर्वात महत्त्वाची मानली जाणारी NEET (National Eligibility-cum-Entrance Test) परीक्षा आज लाखो विद्यार्थ्यांच्या भवितव्याशी जोडलेली आहे. दरवर्षी MBBS, BDS तसेच इतर वैद्यकीय अभ्यासक्रमांच्या प्रवेशासाठी देशभरातील विद्यार्थी ही परीक्षा देतात. मात्र, ही परीक्षा नेमकी कधी सुरू झाली? तिची गरज का भासली? आणि आज ती देशातील एकमेव वैद्यकीय प्रवेश परीक्षा कशी बनली? याचा इतिहास जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे.

पूर्वी प्रत्येक राज्याची स्वतंत्र परीक्षा
२०१३ पूर्वी भारतातील प्रत्येक राज्याची स्वतःची वैद्यकीय प्रवेश परीक्षा होती. याशिवाय AIIMS, JIPMER आणि इतर संस्थांच्या स्वतंत्र परीक्षा घेतल्या जात होत्या. एका विद्यार्थ्याला अनेक परीक्षा द्याव्या लागत असल्याने वेळ, पैसा आणि तणाव वाढत होता.
या अडचणी लक्षात घेऊन केंद्र सरकार आणि तत्कालीन Medical Council of India (MCI) यांनी देशभरासाठी एकसमान प्रवेश परीक्षा सुरू करण्याचा निर्णय घेतला.

शेगाव रेल्वे स्थानकावर सापडलेल्या १५ वर्षीय मुलाला आईच्या स्वाधीन; RPF च्या तत्परतेने टळली अनर्थाची शक्यता

२०१३ मध्ये पहिल्यांदा NEET परीक्षा
५ मे २०१३ रोजी देशात पहिल्यांदा NEET परीक्षा घेण्यात आली. त्यावेळी ही परीक्षा CBSE मार्फत आयोजित करण्यात आली होती. यामुळे देशभरात एकसमान प्रवेश प्रणाली लागू करण्याचा प्रयत्न झाला.

सर्वोच्च न्यायालयाचा हस्तक्षेप
NEET सुरू झाल्यानंतर काही राज्ये आणि खासगी वैद्यकीय महाविद्यालयांनी या निर्णयाला सर्वोच्च न्यायालयात आव्हान दिले. त्यानंतर २०१३ मध्ये NEET तात्पुरती रद्द करण्यात आली आणि २०१४ व २०१५ मध्ये पुन्हा AIPMT परीक्षा घेण्यात आली.

२०१६ पासून NEET पुन्हा लागू

२०१६ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने NEET पुन्हा लागू करण्यास परवानगी दिली. त्यानंतर देशभरातील बहुतांश वैद्यकीय महाविद्यालयांसाठी NEET अनिवार्य करण्यात आली.

NTA कडे परीक्षा आयोजनाची जबाबदारी

२०१९ पासून National Testing Agency (NTA) कडे NEET परीक्षा आयोजित करण्याची जबाबदारी देण्यात आली. याच काळात National Medical Commission (NMC) लागू झाल्यानंतर AIIMS आणि JIPMER सारख्या संस्थांच्याही प्रवेशासाठी स्वतंत्र परीक्षा बंद करून NEET अनिवार्य करण्यात आली.

NEET द्वारे कोणत्या अभ्यासक्रमांना प्रवेश?
सध्या NEET गुणांच्या आधारे खालील अभ्यासक्रमांसाठी प्रवेश दिला जातो.
MBBS
BDS
BAMS
BHMS
BUMS
BSMS
काही संस्थांमध्ये B.Sc. Nursing
काही अटींसह BVSc & AH

परीक्षेचे स्वरूप

NEET परीक्षेत तीन विषयांचा समावेश असतो.

भौतिकशास्त्र
रसायनशास्त्र
जीवशास्त्र (वनस्पतीशास्त्र आणि प्राणिशास्त्र)

एकूण गुण ७२० असून प्रत्येक बरोबर उत्तरासाठी ४ गुण आणि चुकीच्या उत्तरासाठी १ गुण वजा करण्याची पद्धत आहे.

अनेक भारतीय भाषांमध्ये परीक्षा

विद्यार्थ्यांच्या सोयीसाठी NEET परीक्षा मराठीसह हिंदी, इंग्रजी, गुजराती, तमिळ, तेलुगू, कन्नड, बंगाली, उर्दू, ओडिया, आसामी आणि मल्याळम अशा अनेक भाषांमध्ये उपलब्ध आहे.

वाद आणि सुधारणांची मागणी

अलीकडील काही वर्षांत NEET संदर्भात पेपरफुटी, पारदर्शकता, निकाल प्रक्रिया, कोचिंग संस्कृती आणि ग्रामीण विद्यार्थ्यांना होणाऱ्या अडचणी यांसारख्या मुद्द्यांवर देशभर चर्चा झाली. या पार्श्वभूमीवर परीक्षा व्यवस्थेत अधिक पारदर्शकता आणण्यासाठी आणि सुरक्षाव्यवस्था मजबूत करण्यासाठी केंद्र सरकारकडून विविध सुधारणा जाहीर करण्यात आल्या आहेत.

आगामी बदल

केंद्रीय शिक्षण मंत्रालयाने भविष्यात NEET परीक्षा अधिक तांत्रिक आणि सुरक्षित करण्यासाठी Computer-Based Test (CBT) प्रणालीकडे टप्प्याटप्प्याने वाटचाल सुरू असल्याचे संकेत दिले आहेत. अंतिम अंमलबजावणीबाबतची वेळापत्रके संबंधित अधिकृत अधिसूचनांनुसार निश्चित केली जातील.