वाढते वीज बिल ठरतेय घराघराची समस्या; वीज बचतीसाठी ‘या’ सवयी नक्की लावा

टीव्ही, कॉम्प्युटरपासून चार्जरपर्यंत; वापर नसताना उपकरणे पूर्णपणे बंद करण्याची सवय ठरू शकते फायदेशीर

जनसमूह न्यूज | विशेष

आजच्या धावपळीच्या आणि आधुनिक जीवनशैलीत वीज ही प्रत्येक घराची अत्यावश्यक गरज बनली आहे. घरातील टीव्ही, फ्रिज, पंखे, एसी, कॉम्प्युटर, वॉशिंग मशीन, मायक्रोवेव्हपासून मोबाईल चार्जरपर्यंत असंख्य उपकरणांवर दैनंदिन जीवन अवलंबून आहे. मात्र, या उपकरणांचा वापर करताना घेतली जाणारी छोटीशी बेपर्वाई महिन्याच्या वीज बिलावर परिणाम करू शकते.

विशेषतः “रिमोटने टीव्ही बंद केला म्हणजे वीज वापर पूर्णपणे थांबला” असा अनेकांचा समज आहे. प्रत्यक्षात अनेक इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे रिमोटने बंद केल्यानंतरही standby mode मध्ये वीज वापरत राहू शकतात.

सणासुदीत भेसळखोरांवर तुकाराम मुंढेंचा कडक चाप! सणाच्या 21 दिवस आधीच FDAची कारवाई सुरू

रिमोटने टीव्ही बंद केला, तरी वीज वापर सुरू असतो?

टीव्ही रिमोटने बंद केल्यानंतर स्क्रीन काळी पडते; मात्र काही मॉडेल्समध्ये टीव्ही पूर्णपणे विद्युत पुरवठ्यापासून अलग झालेला नसतो. रिमोटचा सिग्नल स्वीकारण्यासाठी आवश्यक असलेली काही इलेक्ट्रॉनिक यंत्रणा कार्यरत राहू शकते.

यालाच Standby Power किंवा सामान्य भाषेत Phantom Load असे म्हटले जाते.

भारताच्या Bureau of Energy Efficiency (BEE) च्या टीव्हीशी संबंधित मानकांमध्ये standby powerचे स्वतंत्र मोजमाप केले जाते. त्यामुळे रिमोटने बंद केलेल्या उपकरणाचा प्रत्यक्ष वीज वापर हा संबंधित मॉडेल आणि त्याच्या कार्यक्षमतेवर अवलंबून असतो.

मग उपाय काय?

टीव्ही किंवा अन्य इलेक्ट्रॉनिक उपकरणाचा बराच काळ वापर होणार नसेल, तर रिमोटने बंद करण्याबरोबरच योग्य पद्धतीने मुख्य स्विच बंद करण्याची सवय उपयोगी ठरू शकते.

विशेषतः घराबाहेर जाताना, रात्री झोपताना किंवा एखादे उपकरण अनेक तास वापरणार नसताना त्याचा विद्युत पुरवठा बंद ठेवणे ही ऊर्जा बचतीची सोपी पद्धत आहे.

मात्र, उपकरण बंद करताना निर्मात्याच्या सूचनांचे पालन करणेही महत्त्वाचे आहे. काही उपकरणांना सतत वीजपुरवठा आवश्यक असू शकतो.

फक्त टीव्हीच नाही; इतर उपकरणांकडेही लक्ष द्या

घरातील वीज वापर कमी करण्यासाठी केवळ टीव्हीकडे लक्ष देणे पुरेसे नाही. अनेक उपकरणांचा एकत्रित वापर वीज बिलावर मोठा परिणाम करू शकतो.

घरात या सवयी लावा

वापर नसताना दिवे आणि पंखे बंद करा.
एसीचे तापमान अतिशय कमी ठेवणे टाळा.
मोबाईल, लॅपटॉप किंवा इतर उपकरणे चार्ज झाल्यानंतर चार्जर अनावश्यकपणे जोडून ठेवू नका.
टीव्ही, सेट-टॉप बॉक्स, कॉम्प्युटर यांसारखी उपकरणे दीर्घकाळ वापरणार नसल्यास योग्य पद्धतीने बंद करा.
शक्य असल्यास ऊर्जा कार्यक्षम उपकरणांना प्राधान्य द्या.
जुन्या उपकरणांचा वीज वापर अधिक असल्यास त्यांची ऊर्जा कार्यक्षमता तपासा.
घरातील कोणते उपकरण किती वीज वापरते, याची वेळोवेळी तपासणी करा.
स्मार्ट मीटरमुळे बिल वाढते का?

अलीकडच्या काळात अनेक घरांमध्ये स्मार्ट मीटर बसवले जात आहेत. स्मार्ट मीटरमुळे वीज वापराचे मोजमाप अधिक अचूक आणि नियमितपणे नोंदवले जाऊ शकते. मात्र स्मार्ट मीटर स्वतःहून घरातील वीज वापर वाढवतो किंवा प्रत्येक ग्राहकाचे बिल ठरावीक 50 युनिटने वाढते, असा सार्वत्रिक निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही.

प्रत्यक्ष बिल हे ग्राहकाचा वीज वापर, लागू दर, मीटर रीडिंग आणि संबंधित वीज वितरण कंपनीच्या टॅरिफनुसार ठरते. महाराष्ट्रातील अधिकृत वीज दरांसाठी महावितरणने आपल्या संकेतस्थळावर 25 मार्च 2026 रोजीचा नवीन MYT Tariff Order उपलब्ध करून दिला आहे.

वीज बचतीचा सर्वात सोपा मंत्र

वीज बिल कमी करण्यासाठी मोठी गुंतवणूक करण्यापेक्षा “वापर नाही, तर स्विच बंद” ही सवय अधिक महत्त्वाची ठरू शकते.

टीव्ही पाहून झाल्यावर फक्त रिमोटचे बटण दाबून न थांबता, उपकरणाचा दीर्घकाळ वापर होणार नसल्यास योग्य पद्धतीने विद्युत पुरवठा बंद करणे, अनावश्यक दिवे-पंखे बंद ठेवणे आणि ऊर्जा कार्यक्षम उपकरणांचा वापर करणे या छोट्या उपायांनी घरातील अनावश्यक वीज वापर कमी करण्यास मदत होऊ शकते.