जिजाऊंची जन्मभूमी असलेल्या जिल्ह्याला त्यांचे नाव देण्याची मागणी; फडणवीसांकडून प्रशासनाला पुढील कार्यवाहीच्या सूचना
बुलढाणा | प्रतिनिधी
महाराष्ट्राच्या राजकीय आणि सामाजिक वर्तुळात सध्या बुलढाणा जिल्ह्याच्या नामकरणाचा मुद्दा चर्चेत आला आहे. चिखली विधानसभा मतदारसंघाच्या आमदार श्वेता महाले यांनी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्याकडे बुलढाणा जिल्ह्याचे नामकरण ‘राजमाता जिजाऊनगर’ करण्याची मागणी केली आहे. या मागणीची मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी सकारात्मक दखल घेत सामान्य प्रशासन विभागाला पुढील कार्यवाही करण्याच्या सूचना दिल्याची माहिती समोर आली आहे.ही मागणी केवळ नामांतरापुरती मर्यादित नसून राजमाता जिजाऊंच्या जन्मभूमीला त्यांच्या नावाने नवी ओळख देण्याचा प्रयत्न म्हणून पाहिली जात आहे. आमदार महाले यांनी दिलेल्या निवेदनात मातृतीर्थ सिंदखेड राजा ही राजमाता जिजाऊंची जन्मभूमी असल्याचा उल्लेख करत, या ऐतिहासिक भूमीचा सन्मान करण्याची भूमिका मांडली आहे.
जिजाऊंच्या जन्मभूमीला जिल्ह्याच्या नावातून ओळख देण्याचा प्रयत्न
राजमाता जिजाऊ यांचा जन्म १२ जानेवारी १५९८ रोजी सिंदखेड राजा येथे झाला. सिंदखेड राजा हे बुलढाणा जिल्ह्यातील ऐतिहासिक महत्त्वाचे ठिकाण असून जिजाऊंचे जन्मस्थळ आजही ऐतिहासिक आणि पर्यटनस्थळ म्हणून ओळखले जाते.छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या व्यक्तिमत्त्वाच्या जडणघडणीत जिजाऊंचे योगदान अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. त्यामुळे जिजाऊंच्या जन्मभूमीचा जिल्हा त्यांच्या नावाने ओळखला जावा, अशी भूमिका या मागणीमागे असल्याचे आमदार महाले यांच्या निवेदनातून स्पष्ट होते.
अहिल्यानगर, धाराशिव आणि छत्रपती संभाजीनगरचा संदर्भ
महाराष्ट्रात अलीकडच्या काळात जिल्ह्यांच्या नामकरणाचे निर्णय झाले आहेत. अहमदनगरचे ‘अहिल्यानगर’, तर औरंगाबादचे ‘छत्रपती संभाजीनगर’ आणि उस्मानाबादचे ‘धाराशिव’ असे नामकरण करण्यात आले आहे. त्यामुळे त्याच धर्तीवर बुलढाणा जिल्ह्याला ऐतिहासिक व्यक्तिमत्त्वाचे नाव देण्याची मागणी पुन्हा चर्चेत आली आहे.
विशेष म्हणजे, बुलढाणा जिल्ह्याच्या नावाबाबत अशाच स्वरूपाची मागणी यापूर्वीही पुढे आली होती. २०२३ मध्ये सिंदखेडराजा शहराचे नाव बदलण्याऐवजी संपूर्ण बुलढाणा जिल्ह्याचे ‘जिजाऊ नगर’ असे नामकरण करावे, अशी सर्वपक्षीय मागणी झाल्याचे वृत्त प्रसिद्ध झाले होते.
‘तिसरी मुंबई’ नेमकी कुणासाठी? राज ठाकरेंचा सवाल; कोकणातील जमिनीवरून सरकारला घेरले
१३ तालुक्यांचा मोठा जिल्हा; ऐतिहासिक आणि पर्यटन वारसा
बुलढाणा हा केवळ भौगोलिकदृष्ट्या मोठा जिल्हा नसून इतिहास, धार्मिक वारसा आणि पर्यटनाच्या दृष्टीनेही महत्त्वाचा जिल्हा आहे. अधिकृत माहितीनुसार जिल्ह्यात १३ तालुके आहेत.या जिल्ह्याची ओळख सिंदखेड राजा येथील राजमाता जिजाऊंचे जन्मस्थळ, शेगावचे श्री गजानन महाराज मंदिर आणि जगप्रसिद्ध लोणार सरोवर यांसारख्या स्थळांमुळे राज्याच्या सीमा ओलांडून निर्माण झाली आहे. जिल्हा प्रशासनाच्या माहितीतही जिजाऊ जन्मस्थळ आणि लोणार सरोवराचा विशेष उल्लेख आहे.
विशेषतः उल्कापातामुळे तयार झालेले लोणार सरोवर हे बुलढाणा जिल्ह्याचे जागतिक पातळीवर लक्ष वेधून घेणारे वैशिष्ट्य आहे. या ऐतिहासिक आणि भौगोलिक वारशाला जिजाऊंच्या नावाची जोड मिळाल्यास जिल्ह्याची स्वतंत्र सांस्कृतिक ओळख अधिक ठळक होऊ शकते, असा दावा या मागणीमागे करण्यात आला आहे.
नाव बदलाचा निर्णय आता सरकारच्या पुढील प्रक्रियेकडे
आमदार श्वेता महाले यांनी मुख्यमंत्री फडणवीस यांच्याकडे निवेदन दिल्यानंतर मुख्यमंत्र्यांनी प्रशासनाला पुढील कार्यवाही करण्याच्या सूचना दिल्याचे वृत्त आहे. मात्र याचा अर्थ नामकरणाचा अंतिम निर्णय झाला आहे, असा निष्कर्ष काढणे सध्या योग्य ठरणार नाही. पुढील प्रशासकीय आणि शासनस्तरीय प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतरच अंतिम निर्णय स्पष्ट होईल.त्यामुळे आता ‘बुलढाणा’ची ओळख ‘राजमाता जिजाऊनगर’ अशी होणार का? आणि या मागणीला शासनाकडून अंतिम मंजुरी कधी मिळणार, याकडे जिल्ह्याचे लक्ष लागले आहे.
एक मागणी, अनेक अर्थ
जिल्ह्याचे नामकरण बदलणे हा केवळ नावाचा विषय नसतो. त्यामागे इतिहास, अस्मिता, पर्यटन, प्रशासन आणि जनभावना यांचा संबंध असतो. बुलढाणा जिल्ह्याच्या बाबतीत जिजाऊंची जन्मभूमी, शिवकालीन इतिहास, लोणारचे वैशिष्ट्य आणि शेगावची धार्मिक ओळख या सर्वांचा विचार करता ही मागणी आगामी काळात अधिक व्यापक चर्चेचा विषय होण्याची शक्यता आहे.
