राहुल गांधींचा ‘3D’ फॉर्म्युला नेमका काय? प्रयागराजमध्ये तरुणांच्या प्रश्नांवरून केंद्रावर निशाणा

राहुल गांधींच्या भाषणातील दुसरा महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे डेटा.

डिजिटल अर्थव्यवस्थेच्या काळात तरुण केवळ नोकरी शोधणारा वर्ग नसून तंत्रज्ञान, सोशल मीडिया आणि डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा मोठा वापरकर्ता आहे. त्यामुळे तरुणांची क्षमता आणि त्यांच्याशी संबंधित डेटा हे भविष्यातील अर्थव्यवस्थेतील महत्त्वाचे संसाधन ठरू शकतात, असा संदेश राहुल गांधी यांनी दिला.इथे त्यांच्या भाषणाचा राजकीय संदर्भही महत्त्वाचा ठरतो.डेटा निर्माण करणाऱ्या तरुणांना त्याचा आर्थिक फायदा कितपत मिळतो? डिजिटल अर्थव्यवस्थेतील संधींचे वितरण कसे होते? असे प्रश्न त्यांनी उपस्थित करण्याचा प्रयत्न केला.हा मुद्दा पारंपरिक रोजगाराच्या राजकारणापेक्षा पुढे जात तंत्रज्ञान, डेटा आणि आर्थिक शक्तीच्या संबंधांवर लक्ष केंद्रित करणारा आहे.

राहुल गांधी यांनी ‘दौलत’ या शब्दातून देशातील संपत्ती, आर्थिक संधी आणि रोजगाराच्या प्रश्नांकडे लक्ष वेधले.

त्यांच्या मांडणीनुसार, भारताकडे मोठी तरुण लोकसंख्या आहे. मात्र तरुणांची क्षमता, शिक्षण आणि मेहनत यांना योग्य आर्थिक संधी मिळाल्या नाहीत, तर ही लोकसंख्या देशाची ताकद बनण्याऐवजी असंतोषाचे कारण ठरू शकते.म्हणूनच त्यांच्या भाषणातील ‘दर्द → डेटा → दौलत’ ही मांडणी केवळ तीन शब्दांपुरती मर्यादित नसून शिक्षणापासून रोजगारापर्यंत आणि डिजिटल अर्थव्यवस्थेपासून संपत्तीच्या वितरणापर्यंत जाणारी राजकीय चौकट असल्याचे दिसते.

राहुल गांधी यांनी विद्यार्थ्यांच्या समस्यांचे चित्रण करताना व्यवस्थेच्या ‘चक्रव्यूहाचा’ संदर्भही वापरला. विद्यार्थी शिक्षण घेतो, स्पर्धा परीक्षेची तयारी करतो, परीक्षा देतो आणि नोकरीच्या प्रतीक्षेत राहतो. मात्र परीक्षा प्रक्रिया, भरतीतील विलंब किंवा कथित पेपर लीक यांसारख्या अडचणी निर्माण झाल्यास त्याची वर्षानुवर्षांची मेहनत धोक्यात येते.या परिस्थितीला राहुल गांधी यांनी व्यवस्थेच्या चक्रव्यूहाशी जोडण्याचा प्रयत्न केला.रोजगाराचा प्रश्न पुन्हा केंद्रस्थानीप्रयागराजमधील कार्यक्रमात रोजगार हा देखील महत्त्वाचा मुद्दा ठरला. यापूर्वी जूनमध्ये कोटा येथील ‘छात्रों की गूंज’ कार्यक्रमात राहुल गांधी यांनी शिक्षणाचा खर्च, निवड होणाऱ्या विद्यार्थ्यांची संख्या आणि रोजगाराच्या संधींबाबत प्रश्न उपस्थित केले होते.त्यामुळे प्रयागराजमधील भाषण हे त्यांच्या शिक्षण आणि युवा-केंद्रित राजकीय मोहिमेचा पुढचा टप्पा म्हणून पाहता येते.

राजकीय विश्लेषणाच्या दृष्टीने पाहिल्यास या भाषणाचे तीन प्रमुख पैलू दिसतात.

या माध्यमातून राहुल गांधींचे राजकारण केवळ पारंपरिक पक्षीय संघर्षाभोवती न ठेवता तरुणांच्या दैनंदिन अनुभवांशी जोडण्याचा प्रयत्न दिसून येतो.